Alles wat je wil weten over bevoegd en bekwaam in de zorg

Er komen veel vragen van zorgprofessionals binnen over het bevoegd en bekwaam worden en blijven. Hieronder de vragen, praktische antwoorden en tips.

Waarom is bevoegd en bekwaam zijn van belang?

Bij een aantal voorbehouden handelingen geldt dat je bevoegd en bekwaam moet zijn om deze te mogen uitvoeren. Voorbeelden van voorbehouden handelingen zijn injecteren en katheteriseren.

Deze handelingen zijn risicovol en mogen alleen worden uitgevoerd door een zogenaamd zelfstandige bevoegde, in veel gevallen is dit een arts. Een arts kan een ander, een niet zelfstandig bevoegde de opdracht geven om deze risicovolle handeling uit te voeren. Dit is bijvoorbeeld een verpleegkundige.

Als zorgmedewerker moet je bekwaam en bevoegd zijn. Dat is in het belang van de cliënt (veilige zorg), van de zorgmedewerker (veilig werken) én van de zorgorganisatie (verantwoordelijk voor veilige zorg en veilig werken).

Moet ik ook bevoegd en bekwaam zijn?

Als je gaat werken in de zorg en men verwacht dat je Voorbehouden handelingen gaat uitvoeren of met medicatie gaat werken, dan moet je aantonen dat je bevoegd en bekwaam bent.

Wat zijn Voorbehouden en Risicovolle handelingen?

Risicovolle handelingen zijn handelingen die bij de uitvoering van de handeling risico’s meebrengen voor de cliënt. Een voorbeeld is het toedienen van de sondevoeding. Deze handeling is niet voorbehouden, maar er zijn wel risico’s. Dat wil zeggen: handelingen die bij onbekwaam en onzorgvuldig handelen vrijwel zeker tot gezondheidsschade zullen leiden.

Voorbeelden: toedienen sondevoeding mbv spuit of voedingspomp, blaasspoelen bij ingebrachte katheter en zuurstof toedienen.

Voorbehouden handelingen vormen een specifieke groep binnen de risicovolle handelingen. Het betreft handelingen die door de individuele professionals beroepsmatig worden verricht. In de Wet BIG worden 14 risicovolle handelingen aangemerkt als voorbehouden handelingen. Een arts mag met inachtneming van bepaalde voorwaarden, aan een andere beroepsbeoefenaar (bijvoorbeeld verpleegkundige of verzorgende) opdracht geven via een uitvoeringsverzoek, een voorbehouden handeling te verrichten.

Voorbeelden: darmspoelen/toedienen hoogopgaand klysma, verwisselen van suprapubische katheter, inbrengen/verwijderen neus-maag sonde en verwisselen PEG-sonde.

Voor het uitvoeren van risicovolle handelingen is net als bij voorbehouden handelingen scholing en een bekwaamheidverklaring verplicht.

Wanneer ben ik bevoegd?

Bevoegd zijn voor een handeling is helder en concreet. Je hebt aantoonbaar de juiste papieren.

Bevoegd ben je door opleiding en organisatie.

Met het hebben van een diploma, of het volgen van bijscholing heb je voldoende theoretische kennis om de handeling uit te voeren. Je weet wat de handeling inhoudt, wat de risico's zijn en wat je moet doen bij eventuele incidenten.

Je hebt bijvoorbeeld de opleiding MBO verpleegkunde gedaan. Daardoor ben je bevoegd om bijvoorbeeld te injecteren. Of je bent helpende plus. In sommige organisaties mag je dan bijvoorbeeld medicatie aanreiken. Bevoegd is dus een combinatie van opleiding en organisatieregels.

• Als verpleegkundige moet je in het bezit zijn van een geldige BIG registratie
• Als niet verpleegkundige is een BIG registratie niet noodzakelijk maar moet je aan kunnen tonen dat je bekwaam bent.
• Je moet kunnen aantonen dat je scholing hebt gevolgd en de theorie beheerst, bijvoorbeeld door e-learning.
• Je hebt opdracht gekregen van zorgorganisatie of arts om de handeling uit te voeren.

Wanneer ben ik bekwaam?

Bekwaam zijn is minder concreet. Dit betekent dat je voor jezelf moet bepalen of je de handeling wel of niet kan uitvoeren.

Het gaat dus om de juiste vaardigheden om de handeling correct uit te voeren. Stel jezelf de vragen; Weet ik wat ik moet doen? Ben ik vaardig en kan ik het uitvoeren? Weet ik voldoende? Kan ik dit?

Bij injecteren bijvoorbeeld moet je op de hoogte zijn van de actuele kennis over injecteren en alles wat daarbij komt kijken. En je moet de handeling zelf goed kunnen uitvoeren.

Onder begeleiding van bijvoorbeeld een docent of collega kun je de handeling (weer) eigen maken en het praktische deel afronden. Je zult oefenen met materialen en uiteindelijk kan de docent je ook aftoetsen op de handeling.

• Als verpleegkundige moet je in het bezit zijn van een geldige BIG registratie
• Als niet verpleegkundige is een BIG registratie niet noodzakelijk maar moet je aan kunnen tonen dat je bekwaam bent. Onder bepaalde voorwaarden kun je door de arts en/of de leidinggevende bekwaam worden verklaard.
• Je moet kunnen aantonen dat je handeling kunt uitvoeren, de vaardigheden beheerst en dat deze zijn afgetoetst.
• Je moet je bekwaam voelen.
• Je hebt opdracht gekregen van zorgorganisatie of arts om de handeling uit te voeren.

Wat is belangrijker: bevoegd of bekwaam?

Bevoegd ben je door opleiding of scholing. Of je bekwaam bent, is telkens een individuele afweging. De combinatie is daarom belangrijk.

Voorbeeld: je komt net van school met je MBO verpleegkunde op zak, maar je voelt je nog onzeker om bepaalde handelingen uit te voeren. Dan ben je NIET bekwaam. Door te oefenen, mee te kijken met collega’s kan je werken aan je gevoel van bekwaamheid.

Voorbeeld: het is al even geleden dat je een blaasspoeling hebt uitgevoerd omdat dit al een tijdje niet aan de orde was op locatie waar je werkt. Er komt een nieuwe cliënt/bewoner in de groep en deze handeling moet weer worden uitgevoerd. Je twijfelt of je alles nog kent en kunt. Dan ben je NIET bekwaam.

Is een e-learning voldoende om weer bekwaam te zijn?

We krijgen regelmatig de vraag of online cursussen voor de zorg voldoende zijn om bekwaam te zijn. Met een e-learning kun je bekwaam blijven voor het kennisgedeelte. Voor het gedeelte waarin je vaardig moet zijn, is het nodig om ook te oefenen en je te laten toetsen. Alleen e-learning cursussen zijn dus onvoldoende.

Hoe word ik (weer) bevoegd en bekwaam?

Om bekwaam te worden heb je scholing nodig. Je hebt theoretische kennis nodig maar je moet ook kunnen oefenen. En je moet getoetst worden bij het uitvoeren van de handelingen.

Zorg dat je deze onderdelen in orde zijn;

• Theoretische kennis en toetsing
• Vaardigheidstraining en toetsing
• Eigen inschatting van bekwaamheid
• Geldige BIG registratie (alleen verplicht voor verpleegkundigen)
• Organisatie of arts die jou de opdracht geeft om de handeling uit te voeren
• Wil je bevoegd en bekwaam worden? Bekijk onze e-learnings en aanvullende praktijkscholing.

Hoe blijf ik bevoegd en bekwaam?

Bekwaamheid moet je op peil houden: als je een handeling bijvoorbeeld langere tijd niet meer hebt gedaan, dan kun je onbekwaam zijn geworden. Dat geldt ook voor artsen. Onbekwaam maakt onbevoegd! Het gaat dus niet zozeer om de opleiding, maar of je bekwaam bent én blijft.

Zorg daarom voor het bijhouden van je theoretische kennis en blijf je vaardigheden oefenen.

Hoe lang ben ik bevoegd en bekwaam?

Ben je in dienst van een zorginstelling? Dan bepaalt je werkgever hoe lang je bevoegdheid geldig is. En dus wanneer je herhaalscholing nodig hebt. In die tussentijd ben je bekwaam zolang je jezelf bekwaam voelt en je werkgever dat ook vindt.

Werk je zelfstandig? Dan ben je bevoegd zolang je jezelf bekwaam voelt. Maar ook dan is het raadzaam om periodieke bij- en nascholing te volgen.

In het algemeen geldt: heb je langer dan 5 jaar een handeling niet meer verricht dan ben je niet meer bekwaam.

De wet BIG

De wet BIG (Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg) is alleen verplicht voor verpleegkundigen. De wet BIG bepaalt dat je elke 5 jaar opnieuw moet worden geregistreerd. Dit is van belang voor je bevoegdheid. Ben je niet (meer) geregistreerd dan ben je ook niet meer bevoegd.

Je kunt weer bevoegd worden door je te laten (her)registeren, door een certificaat te halen of door bijscholing te volgen.

Meer weten? Stel je vragen aan EDU-line, onze expert op het gebied van de Voorbehouden en Risicovolle Handelingen.